OVAM ecodesign.link

Ecodesign is een must, een visie, de toekomst

Efficiënt gebruik van materialen, mogelijkheid tot recyclage en sociaal verantwoorde oplossingen zijn voor de designers van morgen even belangrijk als functionaliteit en esthetiek. Duurzaamheid is de minimumnorm. Producten, diensten, systemen en kringlopen worden ontworpen om zowel economische, sociale en ecologische meerwaarde te brengen. Ze komen optimaal tegemoet aan de behoeften van iedereen, nu en later, zonder de draagkracht van de planeet te overschrijden.

 

Integrale ontwerpactiviteit

Het bekijken van de mogelijkheden voor duurzaam design doorheen de levenscyclus van een product tijdens de ontwerpfase is het basisprincipe van ecodesign. Het is een integrale ontwerpactiviteit wat betekent dat ontwerpers, naast functionaliteit, esthetiek, ergonomie, veiligheid en economische waarde, ook milieucriteria tijdens de ontwikkelingsfase van een product in rekening brengen.

De meeste beslissingen die invloed hebben op het product zelf, situeren zich in de ontwerpfase. Alle informatie moet dan ook op dat moment beschikbaar zijn om de juiste keuzes te maken. De OVAM wil met ecodesignlink een trefpunt zijn, waarbij deze kennisdeling de drijfveer is.

 

8 stappen in de levenscyclus helpen u op weg

De milieu-impact van een product aanpakken gaat verder dan het zoeken naar ecologische materialen. Een product heeft veel meer dimensies dan materiaal alleen en op al deze vlakken zijn er duurzame interventies mogelijk. 

De OVAM gebruikt het levenscyclus-scenario gebaseerd op het 'Lifecycle Design Strategy-wheel (LiDS-wheel), als tool om alle dimensies in kaart te brengen. Dit scenario is opgebouwd uit 8 stappen die een product doorloopt tijdens zijn levenscyclus.

Levenscyclus scenario

 


 

Levenscyclus scenario_Optimalisatie functievervulling

0. Optimalisatie functievervulling

 

Ga op zoek naar de optimale functievervulling van een behoefte. Herzie deze optimale functievervulling regelmatig en stem deze af op de veranderde marktvraag.

 

BEHOEFTE & MARKTVRAAG

Denk na over de behoefte die het product zal vervullen en bevraag en onderzoek hiervoor de markt. Een product dat aan een behoefte voldoet waar geen marktvraag naar is, is een overbodig product. Ook functies en eigenschappen waar geen vraag naar is, zijn overdaad.

 

GEBRUIK DE OVAM SIS TOOLKIT OM DE FUNCTIEVERVULLING TE OPTIMALISEREN

SIS Toolkit image 004

De OVAM SIS Toolkit kan u ondersteunen bij uw zoektocht naar de optimale functievervulling. Door de kritische vraagstelling tijdens het gebruik van de tool wordt u geprikkeld om na te denken over de functievervulling en krijgt u tips en tricks.

Klik hier voor meer informatie over de OVAM SIS Toolkit.

INNOVEER
Het integreren van verschillende functies in één product, betekent een materiaal- en ruimtebesparing.

 

MODULARITEIT
Voorzie de mogelijkheid om bijkomende functies aan te kopen en modulair toe te voegen aan het basisproduct. Een modulair product heeft nog bijkomend het voordeel dat er beschadigde onderdelen vervangen of hersteld kunnen worden.

 

PRODUCT-DIENST-COMBINATIE
Combineer een product en het aanbieden van een dienst. Hierdoor wordt het gebruik van één product verdeeld over een groep van mensen. Het vertalen van een materieel product naar een dienst, zorgt voor een besparing van productieprocessen en materialen omdat de milieu-impact van één product verdeeld wordt over verschillende gebruikers. Om de functionaliteit te waarborgen en de levensduur van de producten te verhogen, is regelmatig onderhoud nodig. Op basis van een onderhoudscontract kan het bedrijf zich ertoe verbinden een dienst te leveren op het gewenste niveau van de klant. Door het aanbieden van extra diensten zoals reparatie, onderhoud, upgraden, maar ook advies en consultancy, gaat de totale waarde van het product, of beter van de product-dienstcombinatie, omhoog.

 

INSPIRATIE OPTIMALISATIE FUNCTIEVERVULLING

Biobest_klein
Tale me_klein
Velofixer_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Grondstofvervanging

1. Grondstofvervanging

 

Vervang energie-intensieve en schadelijke materialen.

 

ONSCHADELIJKE MATERIALEN

Vermijd schadelijke stoffen voor de menselijke gezondheid, ecosystemen en biodiversiteit door ze te verminderen en/of te vervangen door alternatieven. Schadelijk zijn bijvoorbeeld additieven, zoals bepaalde kleurstoffen, hitte- en UV-stabilisatoren, brandvertragers, weekmakers, vulstoffen, anti-oxidanten.

Schadelijke stoffen kunnen vrijkomen tijdens elke fase in de levenscyclus van het product, zoals tijdens productie in de fabriekshal, tijdens het gebruik door de consument en tijdens de verbranding of het storten bij de afdanking.

De keuze voor een schadelijker materiaal is te verantwoorden wanneer het materiaal positieve eigenschappen bevat die een langere levensduur of een betere productkwaliteit bevorderen. De nodige inspanningen moeten genomen zijn om de stof uit de afvalstroom te houden. Dit kan door het aanbrengen van materiaalidentificatie en de terugname en ontmanteling.

 

GERECYCLEERDE MATERIALEN

Gebruik waar mogelijk gerecycleerde grondstoffen. Deze kunnen zowel uit 100% recyclaat bestaan als blends met een primaire grondstof zijn.

 

RECYCLEERBARE MATERIALEN

Materialen moeten zo zuiver mogelijk blijven om het latere recyclageproces niet in het gedrang te brengen. In de praktijk is het zo dat producten niet gedemonteerd worden tot hun materiaal- of monostromen omwille van de hoge kost en de tijdsdruk. Het zijn net de monostromen die in aanmerking komen voor een hoogwaardige materiaalrecyclage. Recyclaten van gemengde stromen zijn steeds van een minderwaardige kwaliteit in vergelijking met monomateriaal. Materialen die moeilijk of niet van elkaar te scheiden zijn, moeten compatibel zijn om als recycleerbaar te worden beschouwd.

De toepassing van recycleerbare materialen moet dus steeds samengaan met een snelle en makkelijke demontage van het product, een materiaalidentificatie of labeling van de onderdelen en/of een terugnamesysteem.

 

HERNIEUWBARE MATERIALEN

Vermijd het gebruik van schaarse materialen door minimalisatie en substitutie door alternatieven.

Hoe schaarser, hoe duurder: dit opent commerciële perspectieven voor hernieuwbare grondstoffen als materiaal of als additief in een materiaal. Onderzoek naar hernieuwbare materialen evolueert zeer snel, informeer daarom bij uw sectorspecifiek kenniscentrum welke hernieuwbare alternatieven mogelijk zijn. 

 

INSPIRATIE GRONDSTOFVERVANGING

Ecotreasures_klein
HonestBy_klein
Verimpex_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Materiaalefficiëntie

2. Materiaalefficiëntie

 

Pas de juiste materialen zo efficiënt mogelijk toe.

 

EFFICIËNT MATERIAALGEBRUIK

Kies een productietechniek die zo efficiënt mogelijk gebruik maakt van aangekochte grondstoffen en die zo min mogelijk afval tot gevolg heeft. Een handige indicator om efficiënt materiaalgebruik op te volgen is: nettogewicht materiaal in product / brutogewicht materiaal nodig voor productie.

Productieafval moet men zo veel mogelijk vermijden en bij voorkomen recycleren of op een andere milieuverantwoorde wijze verwerken.

 

LICHTGEWIGHT MATERIALEN & CONSTRUCTIES

Toepassingen met een lichter gewicht hebben een verlaagde totale milieu-impact tot gevolg. De verlaging van de milieu-impact is te wijten aan de besparing op grondstoffen bij de lichtgewicht constructies en het lagere brandstofverbruik bij transporten op lange afstanden van lichtgewicht materialen en constructies.

Uiteraard mogen producten niet zo licht geconstrueerd worden dat dit ten koste gaat van hun technische levensduur en betrouwbaarheid. 

 

INSPIRATIE MATERIAALEFFICIËNTIE

Linktrusion_klein
Ducatt_klein
Polylak_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Procesefficiëntie

3. Procesefficiëntie

 

Pas low-impact productietechnieken toe en reduceer het aantal stappen.

 

LOW-IMPACT TECHNIEKEN

Pas low-impact productietechnieken toe die grondstoffen en energie zo efficiënt mogelijk inzetten en afval en emissies tot een minimum beperken.

 

REDUCTIE PRODUCTIESTAPPEN

Door het aantal productiestappen te reduceren, bespaart men op doorlooptijd en productiekosten. 

 

INSPIRATIE PROCESEFFICIËNTIE

Europlasma_klein
Hoet_klein
Proviron_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Optimalisatie distributie

4. Optimalisatie distributie

 

Minimaliseer het gewicht en het volume van product en verpakking.

 

LOGISTIEK

Optimaliseer de logistiek en distributieplannen zodat transportafstanden zo kort mogelijk zijn en kies indien mogelijk voor lokale leveranciers.

Kies bovendien voor milieuverantwoorde transportmethoden zoals het transport over het water of per spoor.

 

GEBRUIK DE ECOLIZER OM DE MILIEU-IMPACT VAN HET TRANSPORT IN TE SCHATTEN

Ecolizer2

De Ecolizer geeft een overzicht van de milieu-impact van de verschillende transportmiddelen en stelt de gebruiker in staat de transportmiddelen met elkaar te vergelijken. Bovendien kan men hier ook de impact van de transportafstand berekenen.

FOST PLUS BIEDT DE VOLGENDE INSTRUMENTEN AAN:

- de website Preventpack met informatie over verpakkingspreventie;

- de tool Pack4Recycling om de recycleerbaarheid van verpakkingen na te gaan. 

 

GEWICHT & VOLUME

Hoe lager het gewicht en het volume van het product, hoe lager het brandstofverbruik tijdens de transportfase.

Maximaliseer de hoeveelheid product per volume.

Ontwerp uw product als demonteerbaar. Dit kan een positief effect op het volume van het producten hebben en zal later in de afdankingsfase van het product de recyclage bevorderen.

Zorg ervoor dat lucht of water onttrokken kunnen worden aan producten.

 

VERPAKKING

Kies voor milieuverantwoorde verpakkingen met een lage milieubelasting.

Zorg voor een zo zuinig mogelijk materiaalverbruik bij het verpakken.

Kies voor verpakkingen die sterk genoeg zijn zodat tijdens opslag en transport geen extra verpakking meer nodig is om ze bijvoorbeeld te stapelen.

Door af te stemmen met klanten en leveranciers over de verpakkingsbehoefte en -mogelijkheden kan het bedrijf meer milieuverantwoord omgaan met verpakkingen. Zo wordt er misschien op termijn voor een retourverpakking gekozen of vinden herbruikbare verpakkingen sneller hun weg.

 

INSPIRATIE OPTIMALISATIE DISTRIBUTIE

Opendesk_klein
PlantLab_klein
Bubble Post_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Optimalisatie gebruik

5. Optimalisatie gebruik

 

Hou rekening met de milieu-impact van het verbruik van hulpstoffen zoals energie en water.

 

ENERGIEVERBRUIK BIJ DE CONSUMENT

Hou het energieverbruik van het product zo laag mogelijk, zowel wanneer het product operationeel is als in standby-stand.

Ontwerp een knop dat het product volledig uitschakelt.

Gebruik een duidelijk zichtbare en zuinige indicator die de gebruiker informeert dat het toestel nog in standby staat en dus energie verbruikt. Het verbruik in standby-modus of sluimerverbruik van een gemiddeld gezin bedraagt 500 kWh per jaar en kan tot 10 % van de totale elektriciteitsrekening van de consument omvatten.

Ontwikkel opladers die automatisch uitschakelen als het toestel volledig opgeladen is of bij langdurig niet-gebruik.

 

GRONDSTOFFENVERBRUIK BIJ DE CONSUMENT

Naast energie vraagt een product vaak nog andere hulpstoffen tijdens de gebruiksfase door de klant. Beperk de milieu-impact en de kosten voor de klant door een zo laag mogelijk verbruik van hulpstoffen. 

 

INSPIRATIE OPTIMALISATIE GEBRUIK

Smappee_klein
Ecosurfactants_klein
Oxypoint_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank. 

 


 

Levenscyclus scenario_Levensduurverlenging

6. Levensduurverlenging

 

Zorg ervoor dat uw product een lange levensduur heeft.


ONDERHOUD EN REPARATIE

Informeer de klant over het nodige onderhoud van het product. Zorg dat reparatie van het product en zijn onderdelen mogelijk is door het product modulair op te bouwen. Zie ook 0. FUNTIEVERVULLING voor meer info over modulariteit.

De aankoop van een nieuw product zou financieel niet aantrekkelijker mogen zijn dan de reparatie.


MODEGEVOELIGHEID

Zorg dat de modegevoeligheid van het product niet in contrast staat met de levensduur van het product. Producten met een relatief lange levensduur worden best niet modegevoelig ontworpen. Door modulariteit kan men alsnog een persoonlijke toets aan het product geven.


PEOPLE-CENTERED DESIGN

De gebruiker-productrelatie kan versterkt worden door de klant zoveel mogelijk te betrekken bij het ontwerp en de klant de mogelijkheid te geven om een persoonlijke toets te geven aan het product. Door een emotionele band te creëren, zal de gebruiker minder snel geneigd zijn het product te vervangen en beter voor zijn product zorgen.

Beslissende factoren voor hechting van de consument zijn: plezier, herinneringen aan personen, plaatsen en gebeurtenissen, zelfidentiteit, levensvisie, bruikbaarheid, betrouwbaarheid en marktwaarde. 


 

 

 

INSPIRATIE LEVENSDUURVERLENGING

Revisie_klein
Buggybooker_klein
B-and-Bee_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank.




Levenscyclus scenario_Optimalisatie afdanking

7. Optimalisatie afdanking


Ontwerp producten volgens het principe 'Design for Disassembly'.


DESIGN FOR DISASSEMBLY

Hierbij worden producten ontworpen die snel en makkelijk demonteerbaar zijn met het oog op hergebruik en recyclage van de componenten.

Eenvoudige en snel te demonteren verbindingspunten hebben de voorkeur. Gebruik zo weinig mogelijk permanente verbindingen. Zorg bovendien dat de verbindingspunten gemakkelijk identificeerbaar en bereikbaar zijn.

Tip! De OVAM maakte ontwerptips voor een optimale recyclage op voor verschillende productcategorieën, zoals verpakkingen, elektrische en elektronische apparatuur, huisraad en speelgoed. 


 

 

INSPIRATIE OPTIMALISATIE AFDANKING

Biocover_klein
REVIVE_klein

Verimpex_klein

Op zoek naar nog meer inspiratie? Neem een kijkje in onze inspiratiedatabank.